tropische storm in europa

Waarnemingen in het gebied zijn er nauwelijks, maar op de satellietfoto’s van gisteren en vanochtend waren boven het oostelijke deel van de Middellandse Zee, in het gebied tussen Libië, Italië en Griekenland twee bijzondere buiencomplexen te zien, die beide tropische kenmerken leken te krijgen. Vanochtend lagen de twee lagedrukgebiedjes dichtbij elkaar. Het Engelse UKMO-model berekende rond beide kernen maximale windsnelheden tot ongeveer 90 kilometer per uur. En daarmee zouden de systeempjes onder de categorie tropische stormen kunnen vallen.

Heel af en toe gebeurt het dat, na afloop van de zomer, boven het dan nog warme water van de Middellandse Zee, buiencomplexen ontstaan die tropische kenmerken krijgen. De laatste was op 8 november 2011, in het zeegebied tussen Spanje en Italië. De ontwikkeling van die storm, met tijdelijk ook een oog in het midden, was toen zo opmerkelijk dat het Amerikaanse National Hurricane Center, dat de orkanen op onder meer de Atlantische oceaan bewaakt, er enkele waarschuwingen voor uitgaf. De storm kreeg toen ook een naam en heette 01M.

infrared_sunday_5oct_09.30uur-kleininfrared_sunday_5oct_15.30uur-klein

Het systeem van vanochtend was opgebouwd uit twee aparte buienclusters, die gisteren ontstonden aan de voorzijde van een bovenluchttrog, die over het westen van de Middellandse Zee dichterbij kwam. Deze bovenluchtstoring was er de oorzaak van dat in een wat afkoelende bovenlucht boven het warme water van de Middellandse Zee (het water heeft daar nu een temperatuur van 24 of 25 graden) twee buiencomplexen tot ontwikkeling kwamen. Eén daarvan tolde rond in het zeegebied tussen het zuiden van Italië en het westen van Griekenland, de ander ontstond bij de noordkust van Libië en begon naar het noordoosten te trekken. Beiden ontwikkelden zich in golven en zagen er af en toe spectaculair uit. Vooral het Libische complex had snel de vorm van een tropische storm.

Tropische kenmerken

Een lagedrukgebied met tropische kenmerken is in Europa een vreemde eend in de bijt.

Zo bezit zo’n tropische depressie, in tegenstelling tot de lagedrukgebieden die wij kennen, geen fronten. De motor van het tropische systeem is dan ook een andere dan die van onze depressies. Daar waar bij ons de straalstroom de energie levert, zijn het in tropische depressies de zware buien die het doen. Telkens weer zie je rond zo’n systeem geweldige buien oppoppen. In zulke buien komen grote hoeveelheden condensatiewarmte vrij en die leveren het systeem zijn energie. Daarvoor zijn warm water, veel vocht in de lucht en rustige omstandigheden in de atmosfeer nodig, ook op grote hoogte. Alleen dan kunnen de buien tot volle wasdom komen. Is er meer wind, dan waaien ze kapot.

Goed genoeg

ukmo1-klein

Blijkbaar waren de omstandigheden in het bijzonder gisteren en de afgelopen nacht goed genoeg om dat te laten gebeuren.

Rond beide systemen zagen we in elk geval in golven steeds weer nieuwe en zeer zware buien ontstaan. Fronten waren rond geen van beide laagjes te ontdekken. Een ander punt waarin de tropische lagedrukgebieden afwijken van de onze, is de temperatuur in de kern. De kern van een gewoon lagedrukgebied op grote hoogte is ‘koud’. Er worden temperaturen gemeten die lager zijn dan die in de omgeving. In tropische systemen is de kern juist warm, door alle condensatiewarmte die daar door de buien mee omhoog wordt genomen. Meestal vind je zo’n warme kern in Europa, ook op de Middellandse Zee niet terug, maar het UKMO-model berekent nu wel twee kleine, warme kernen. Al waren de afwijkingen met de omgeving niet zo groot als je normaal in de tropen ziet, als zich daar een tropisch systeem ontwikkelt.

ukmo2-klein

Voorportaal orkaan

Feitelijk zijn tropische depressies het voorportaal van de orkanen, zoals die in de late zomer en in het najaar in veel tropische gebieden voorkomen.

Al langer worden de ontwikkelingen op de Middellandse Zee wat dit betreft met aandacht gevolgd. Klimaatverandering zorgt er ook in Zuid-Europa voor dat het zeewater warmer aan de herfst begint dan vroeger. Daarbij is de bovenlucht er in de vroege herfst nog een tijdje rustig. Wat dat betreft, zou het mogelijk moeten zijn dat zich af en toe tropische systemen vormen en we zien die pogingen dus ook. Er is echter wel degelijk een probleem. Eigenlijk is de Middellandse Zee op de meeste plaatsen te klein om zo’n tropische depressie de ruimte te bieden die hij nodig heeft. Heel snel en op heel veel plaatsen volgt interactie met het land en wordt de zich ontwikkelende circulatie weer stukgeslagen. Tot echte orkanen komt het dan ook niet, of heel soms slechts even en dan ook nog in een relatief klein gebied. Met de tropische stormpjes van vanochtend, als het al zover is gekomen (er zijn te weinig waarnemingen in het gebied om het te kunnen checken), leek het niet anders te gaan. Het Libische systeem trok vanochtend over de hak van Italië en werd daar stukgeslagen. Het andere ging op weg naar het westen van Griekenland en moet daar zijn Waterloo vinden. Wel zal de zuidoosthoek nog langere tijd met de zware buien te maken houden, die bij de laagjes hoorden.

Meer verdachte systemen

ukmo3-klein

Het gebeurt dus niet vaak dat in de buurt van het Europese continent of boven de Middellandse Zee verdachte systemen opduiken of ontstaan.

Maar af en toe gebeurt het wel. Zo dwaalde op 15 januari 1995 op de Middellandse Zee ten zuidoosten van Italië een klein lagedrukgebied rond waarin een oog te zien was. De beperkte waarnemingen uit het gebied duidden erop dat daar enige tijd een orkaanwind moet hebben gestaan. Op 9 oktober 2005 dook in de buurt van Madeira een lagedrukgebied op dat zoveel tropische kenmerken kreeg, dat tropische storm en later orkaan Vince een feit werden. Twee dagen later bereikte het systeem als een tropische depressie (of storm) het zuidwesten van Spanje in de buurt van Huelva. Het was voor het eerst dat dit gebeurde met behoud van zijn tropische kenmerken. Eind september 2009 zagen we op de oceaan bij de Azoren een tropische storm, Grace. Op de Middellandse zee deed zich op 17 september 2003 een verdacht systeem voor, voor de kust van Tunesië. En op 8 november tolde 01M rond boven de zee tussen Spanje en Italië.

Bron: MeteoGroup.